Inloggen

Majoor Thomson en de eerste Nederlandse vredesmissie

    PJJ Steeghs
    • iedereen (publiek zichtbaar)
    Door PJJ Steeghs in de groep Ambtenarengeschiedenis! 1019 dagen geleden

    Majoor Thomson en de eerste Nederlandse vredesmissie

     

    Persoonsgegevens:

    Thomson, Lodewijk Willem Johan Karel

    Voorschoten, 11 juni 1869 – Durrës (Albanië), 15 juni 1914

    1893 – 1896, uitzending naar Nederlands Indië

    1899 - 1900, militair waarnemer tijdens de Boerenoorlog in Zuid-Afrika

    1905 -1913, lid van de Tweede Kamer namens de Liberale Unie (van 1909-1913, tevens lid van de gemeenteraad van Den Haag)

    1912 - 1913, militair waarnemer in Epirus (Griekenland), Montenegro en Albanië tijdens de eerste Balkanoorlog

    1913 -1914, plaatsvervangend commandant Nederlandse missie in Albanië

     

    Lodewijk Thomson, militair vernieuwer

    Lodewijk Thomson stamde uit een militair geslacht. Na een opleiding aan de Koninklijke Militaire Academie in Breda en een vervolgopleiding tot cartograaf, werd hij in 1894 uitgezonden naar Nederlands Indië. Daar nam hij onder meer deel aan de strijd om Atjeh. Voor zijn moedige optreden werd hij onderscheiden met het ridderkruis 4e klasse van de Militaire Willemsorde. In 1896 keerde hij terug naar Nederland.  In 1897 publiceerde hij gebruik makend van zijn opleiding tot cartograaf een kaart van Atjeh, tot ergernis van het Topografisch Bureau in Batavia, dat zelf bezig is met de voor bereiding van een dergelijke kaart. Na zijn terugkeer in Nederland maakte hij al snel naam als een militair hervormer. Hij publiceerde zijn ideeën in de Militaire Gids, een tijdschrift dat zich ontwikkelde tot spreekbuis van progressieve militairen. Zo pleitte hij tegen draconische straffen en voor de vorming van een volksleger. Zijn moderne opvattingen brachten hem in conflict met zijn superieuren. Desondanks wordt hij in 1903 bevorderd tot kapitein vanwege zijn adequate optreden ter bescherming van werkwilligen tijdens de spoorwegstaking van dat jaar.

    In 1899 was hij militair waarnemer namens tijdens de Boerenoorlog in Zuid-Afrika. Naar aanleiding daarvan publiceerde hij in 1902 het boek Lessen uit den Zuidafrikaanschen oorlog. Daarin pleitte hij onder meer voor vervanging van kadaverdiscipline door slagvaardige zelfstandig handelende soldaten (wat hem opnieuw niet populair maakte bij zijn meerderen).

    Lodewijk Thomson als politicus

    Mede door de problemen met zijn meerderen stelde hij zich in 1905 kandidaat namens de Liberale Unie voor de Tweede Kamer in het district Leeuwarden (Nederland kende toen nog een districtenstelsel). Hij versloeg de sociaaldemocratische stemmentrekkers Wibaut en (in 1909) Troelstra. De laatste won in 1913 van Thomson. Als gemeenteraadslid van Den Haag onderscheidde hij zich door inspanningen voor de vissershaven in Scheveningen.

    De Balkanoorlogen

    In het begin van de 20ste eeuw omvat het Ottomaanse Rijk nog een groot deel van de zuidelijke Balkan: Albanië, Kosovo, Macedonië, het noorden van Griekenland en het zuiden van Bulgarije. In deze gebieden ontstond regelmatig verzet tegen het onbekwame en corrupte bestuur. In 1912 verklaarden Montenegro, Servië, Griekenland en Bulgarije het Ottomaanse Rijk de oorlog. De Ottomaanse legers werden al snel teruggedreven tot Constantinopel (Istanbul). De positie van Albanië werd na deze oorlog zeer cruciaal. Onder de Albanezen (het oudste volk op de Balkan, in de Grieks-Romeinse tijd bekend als de Illyriërs) leefde al sinds de jaren 70 van de 19e eeuw een streven naar onafhankelijkheid. Montenegro en met name Servië, dat een haven aan de Adriatische Zee wilde hebben, maar ook Bulgarije (dat al een groot deel van Macedonië bezet hield) en Griekenland wilden  delen van Albanië inlijven. Daarentegen waren Italië en Oostenrijk – Hongarije (dat vanwege zijn oorlogshaven Fiume, het huidige Rijeka in Kroatië, wilde voorkomen dat zijn aartsvijand Servië een strategische positie aan de Adriatische Zee kreeg) voorstanders  van een onafhankelijk Albanië.

    De vorming van een onafhankelijk Albanië

    In Vlorë  werd op 28 november 1912 de onafhankelijkheid van Albanië uitgeroepen. Het hoofd van de voorlopige regering werd de Ottomaans/Albanese diplomaat Ismail Qemal. Deze beoogde een Groot-Albanië inclusief Kosovo. De grote mogendheden besloten echter tot de vorming van een Albanese rompstaat, met als vorst de onbeduidende Duitse prins Wilhelm zu Wied (een achterneef van koningin Wilhelmina) en de vorming van een internationale controlecommissie (ICC). De havenstand Durrës werd de hoofdstad (Tirana was toen nog niet meer dan een dorp). Deze rompstaat werd aan alle kanten bedreigd door zijn buren. Bovendien waren er ook nog binnenlandse stammen- en clanoorlogen.  Daarom besloot de  ICC tot de vorming van een Albanese gendarmerie onder leiding van buitenlandse officieren (van een neutraal land). Nadat de ICC aanvankelijk vergeefs had  aangeklopt bij Zweden, bleek Nederland bereid om een opbouwmissie van 17 officieren te sturen, onder voorwaarde dat deze voor een periode van 3 jaar overgingen in Albanese dienst.

    Leider van de opbouwmissie werd kolonel Willem de Veer, plaatsvervangend commandant werd Lodewijk Thomson. Van begin af aan waren de verhoudingen tussen De Veer en Thomson slecht. Dat werd mede veroorzaakt doordat Thomson erin slaagde binnen de chaotische Albanese omstandigheden handiger te opereren dan de Veer. Bovendien had hij goede contacten met de pers. Op een gegeven moment passeerde hij de Veer, doordat hij werd benoemd tot Directeur de la force armee. De Veer keerde op een gegeven moment zelfs terug naar Nederland.

    Er ontstaat echter geen rust in Albanië. In juni 1914 werd de hoofdstad Durrës bedreigd door opstandige stammen. Op 15 juni 1914 sneuvelde Majoor Thomson onder onduidelijke omstandigheden, waarschijnlijk door een verdwaalde kogel.      

     

    Hoe ging het verder

    Op 28 juni 1914 vond de aanslag in Sarajevo plaats, en ruim een maand later verzonk Europa in de chaos van de eerste wereldoorlog. Wilhelm zu Wied keerde terug naar Duitsland. Na de oorlog  probeerde hij nog vergeefs terug te komen als vorst van Albanië. In Albanië was het ook na de oorlog  onrustig. In 1928 liet  Ahmed Zogu Bey zich tot koning liet kronen. In april 1939 werd Albanië bezet door Italië. Na de tweede wereldoorlog ontstond een xenofobe stalinistische dictatuur onder leiding van Enver Hoxha (en zijn opvolger Ramiz Alia). Daaraan kwam in het begin van de jaren 90 een einde.

    Na de dood van Thomson kwam aan de Nederlandse missie een einde. Het lichaam van Lodewijk Thomson werd overgebracht naar Nederland. Op 15 juli 1914 vond in Amsterdam een grootse rouwplechtigheid plaats (op internet is daarvan een film te vinden). Daarna werd zijn lichaam overgebracht naar zijn woonplaats Groningen. In Den Haag werd een plein naar hem genoemd. Daar staat  ook een monument. In Groningen staat een borstbeeld. Ook in Durrës stond een borstbeeld, dat onder het bewind van Enver Hoxha verdween. Sinds 2003 staat er een bronzen replica van het Groningse beeld. De militaire academie voor onderofficieren in Tirana draagt zijn naam. Op 28 juni 2014 (veteranendag) werd voor hem een borstbeeld onthuld in het gebouw van de Eerste en Tweede Kamer.

    De volgende Nederlandse vredesmissie op de Balkan vond bijna 80 jaar later plaats, in voormalig Joegoslavië in de jaren 1992-1995 en resulteerde in het drama Srebrenica.

    Lodewijk Thomson is lang vergeten geweest. De Eerste Wereldoorlog en de enigszins operetteachtige omstandigheden van de Albanese kwestie zullen daarbij een rol hebben gespeeld. Er is nu weer sprake van een herwaardering. Lodewijk Thomson was een bekwaam militair en parlementariër, een man met visie, die moeilijke omstandigheden de baas kon, maar die te lang in de vergetelheid is geraakt.    

    Literatuur:

    -        Paul Moeijes: De Nederlandse missie in Albanië, Historisch Nieuwsblad 9/2005

    -        Fan S. Noli (Albanees bisschop, dichter en politicus) : Lodewijk Thomson en de draak (gedicht, vertaald in het Nederlands)

    -        Edwin Ruis: Vechtmissie, Nederlandse militairen in Albanië 1913-1914

    -        Jan de Zeeuw (scriptie op internet): Thomson in Albanië

    -        Website Lodewijk Thomson en Albanië, ontworpen en geproduceerd door Harry Theunissen

    -        Online geschiedenismagazine Historiek: De dood van Lodewijk Thomson

    -        www.collectie.legermuseum.nl: L.W.J.K.Thomson (1869-1914)

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers