Inloggen

Aan de tekentafel van Europa: Godert van der Capellen

    Mathijs van de Waardt
    • iedereen (publiek zichtbaar)
    Door Mathijs van de Waardt in de groep Ambtenarengeschiedenis! 1196 dagen geleden

    Aan de tekentafel van Europa: Godert van der Capellen
    Mathijs van de Waardt

     

    I. Persoonsgegevens

    Naam: Van der Capellen, Godert Alexander Gerard Philip

    Roepnaam: Godert

    Geboren: Utrecht, 15 december 1778

    Overleden: De Bilt, 10 april 1848

    Opleiding: Rechten, Utrecht en Göttingen

    Woonplaatsen: Utrecht, Brussel, Batavia, Parijs

    Bekend door: aanwezigheid bij het Congres van Wenen

     

    II. Biografie

    Nadat Napoleon verslagen is, besluiten de Europese mogendheden tijdens het Congres van Wenen over de toekomst van Europa. Eén Nederlander speelt een belangrijke rol als aan tafel de speelkaarten geschud en de landkaarten ingetekend worden: Godert van der Capellen.

     

    Van der Capellen studeert als telg uit een adellijke familie rechten in Utrecht en Göttingen. Op het moment dat hij in 1803 tijdens de Bataafse Republiek zijn carrière begint, gaat het land gebukt onder Franse invloed. Desalniettemin maakt hij rap carrière: zijn eerste positie is die van secretaris der departementale Rekenkamer te Utrecht en amper twee jaar later wordt hij lid van de Raad van Financiën. Nadat de Bataafse Republiek is vervangen door een koninkrijk benoemt koning Lodewijk Napoleon hem in 1807 tot secretaris-generaal van het departement Utrecht. Het jaar erna zendt hij Van de Capellen voor een missie naar Oost-Friesland om hem het jaar daarop, in mei 1809 te benoemen tot minister van Eredienst en Binnenlandse Zaken. Hij is op dat moment net 30 jaar oud. Hier laat hij zien dat hij niet klakkeloos de eisen van Napoleon volgt. Wanneer Frankrijk Nederland inlijft en het land onderdeel van Napoleons keizerrijk wordt, trekt hij zich uit het openbare leven terug en weigert hij nog langer een publieke functie aan te nemen.

     

    Wanneer hij de landing van prins Willem in Scheveningen verneemt, keert Van der Capellen direct vanuit Duitsland terug. Zijn anti-Franse houding is er ongetwijfeld debet aan dat hij direct na terugkeer van de prins wordt benoemd tot commissaris-generaal van het departement Zuiderzee. In oktober wordt hij secretaris van staat voor de Zuid-Nederlandse provincies in Brussel, maar hij onderbreekt die functie door een bijzondere missie van de prins zelf.

     

    Willem stuurt Godert van der Capellen in januari 1815 als buitengewoon gevolmachtigde naar het Congres van Wenen. Formeel wordt Nederland vertegenwoordigd door Engeland, maar naast Van der Capellen zijn ook G.C. van Spaen van Voorstonden en de Duitse diplomaat Hans von Gagern aanwezig om Willems belangen te behartigen. Hun formele opdracht in Wenen is om de Duitse bezittingen van het Huis van Oranje die in de Franse tijd verloren zijn gegaan veilig te stellen. Volgens Van der Capellen is deze opdracht echter een dekmantel: hij bericht zijn medegezanten dat hun eigenlijke missie is het laten toetreden van Willem tot een alliantie van Engeland, Frankrijk en Oostenrijk tegen de invloeden van met name Pruisen en Rusland. Willem weet dat Van der Capellen een briefwisseling met de Russische grootvorstin Catharina Paulowna onderhoudt en drukt hem op het hart dit voor haar geheim te houden, temeer zij ook op het Congres aanwezig is. Ondanks pogingen van haar om hem informatie te ontfutselen zwijgt hij. Op 19 maart 1815 keert Van der Capellen uit Wenen terug. In de formele opdracht slaagt hij niet. Volgens hemzelf is over het verlies van de Duitse vorstendommen al besloten voordat hij in Wenen aankomt. Als vergoeding moet Willem genoegen nemen met het Hertogdom Luxemburg, wel weet hij te bewerkstelligen dat dit een groothertogdom wordt. In zijn geheime opdracht is Van der Capellen echter wel succesvol: hij zorgt ervoor dat namens de drie geallieerde staten Lord Castlereagh, Talleyrand en Von Metternich het verbond tekenen. Daarnaast bericht Van der Capellen Willem ook dat het Congres van Wenen heeft besloten dat hij de titel van koning mag aannemen. Drie dagen voor zijn terugkomst neemt Willem op 16 maart 1815 dan ook de titel Koning der Nederlanden aan.

     

    In 1816 wordt Van der Capellen Commissaris-Generaal en later Gouverneur-Generaal van Nederlands-Indië. Zijn hofcontacten blijven ook daarna goed. Namens Willem I woont hij in 1838 de kroning van de Britse koningin Victoria bij en maakt hij de troonsbestijging van Willem II in 1840 aan het Britse hof bekend. Hij is van 1841 tot zijn dood opperkamerheer van Willem II; ook onderhoudt hij vriendschappelijke banden met de Franse koning Lodewijk Filips. Zoals het jaar 1815 een belangrijk moment markeert in het leven van Van der Capellen, zo is zijn lot ook verbonden met het revolutiejaar 1848. Hij is in Parijs als daar op 23 februari de revolutie uitbreekt en hij wordt door een steen op zijn hoofd geraakt. Dit incident is mogelijk mede de oorzaak van krankzinnigheid, die hem ertoe brengt om amper twee maanden later zelfmoord te plegen.

     

    Van der Capellen wordt omschreven als iemand die door zijn capaciteiten, trots en waardigheid geschikt is om in staatszaken een hoofdrol te spelen. Zijn makkelijke omgang met ministers en staatshoofden zorgt er mede voor dat zijn geheime missie op het Congres van Wenen slaagt. Daarnaast staat hij, doordat hij Willem op de hoogte stelt dat het Congres akkoord gaat met zijn koningschap, letterlijk aan het begin van het koninkrijk.

     

    III. Bibliografie

     

    Capellen, Mr. Godert Alexander Gerard Philip baron van der, in: Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, Deel I, pp. 569-578

     

    Levensbericht van Godart Alexander Gerrit Philip Baron van der Capellen, in: Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde, 1848

     

    C.F. baron van Sirtema van Grovestins, Gedenkschriften van den graaf Van der Duyn van Maasdam en van den baron Van der Capellen, A.H. van Gorcum, Amsterdam, 1853

     

    Portret

    Portret van Godert Alexander Gerard Philip baron van der Capellen (1778-1848), Cornelis Kruseman, ca. 1830-1840, Rijksmuseum, Amsterdam
    Publiek domein: meer dan 70 jaar na de dood van de maker

     

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers