Inloggen

Hans Leeflang, vader van Vinex

    André Rodenburg
    Door André Rodenburg in de groep Ambtenarengeschiedenis! 1189 dagen geleden
    Hans Leeflang, vader van Vinex

    HANS LEEFLANG – DE VADER VAN DE VINEX

    -      Leeflang, ir. H. (Hans)

    -      Den Haag, 11 oktober 1951.

    -      Opleiding: stedebouwkunde, TU Delft (1969-1974)

    -      Woonplaats: Den Haag.

    -      Werkzaam bij Ministerie van VROM (Rijksplanologische Dienst), Ministerie van Algemene Zaken, Ministerie van Verkeer en Waterstaat, Ministerie van Infrastructuur en Milieu

    -      Directeur Ruimtelijk Ontwerp en Planvorming (VROM), plaatsvervangend directeur-generaal Andere Overheid (AZ), directeur Kennis, Innovatie en Strategie (VenW, IenM)

    -      Nevenfuncties: voorzitter Eo Wijers-stichting; predikant bij het Apostolisch Genootschap

    Begin jaren tachtig kampt de Nederlandse economie met een diepe crisis, dalende huizenprijzen, grote werkloosheid. Er volgen forse bezuinigingen. ‘No nonsense’, noemt premier Lubbers dat. ‘No future’, staat als graffiti op de muren. In 1985 vraagt Pieter Winsemius, minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer: “Wat voor land zijn we eigenlijk? En wat voor land maken we er van?” Zijn ambtenaren bij de Rijksplanologische Dienst schrijven drie verhalen. Nederland als distributieland, stedenland en waterland. Projectleider is Hans Leeflang: “Het uitgangspunt was een inspirerend toekomstbeeld te schetsen voor de positionering van Nederland in de wereld. We wilden een beperkt aantal duide­lijke thema’s agenderen die bij zouden dragen aan het verhaal over Nederland in de wereld.”

    Die verkenning wordt uitgewerkt in de Vierde Nota Ruimtelijke Ordening, in het jargon de ‘VINO’. Minister Ed Nijpels stuurt die in 1988 naar de Tweede Kamer. Er is dan weer economische groei, de werkloosheid neemt af, de naderende Europese eenwording leidt tot optimisme. Er komt ruimte voor de mainports (Schiphol en de haven van Rotterdam) en hogesnelheidstreinen naar Frankrijk en Duitsland. Geen spreiding van rijksdiensten meer, maar regio’s op eigen kracht. Ook is er veel aandacht voor de dagelijkse leefomgeving. Dan valt het kabinet-Lubbers II en er treedt een nieuwe coalitie aan, zonder liberale bewindslieden.

    Van stadsvernieuwing naar ruimtelijke ordening

    Leeflang is via de stadsvernieuwing (Schilderswijk Den Haag) bij de nationale ruimtelijke ordening beland. Bij de Rijksplanologische Dienst treft hij “een ongelooflijk eenzijdige omgeving vol verlichte creatievelingen en voorna­melijk links stemmende mensen. In de Vierde Nota kwam het neoliberale denken dan ook weinig terug. De libe­rale ministers Winsemius en Nijpels legden de nadruk toen vooral op individuele vrijheid.”

    De VINO gaat niet in de prullenmand. Er wordt niet geschrapt, er komen nieuwe onderwerpen bij. Het wordt een ‘Vierde Nota Extra’, de Vinex is geboren. De val van de muur zorgt voor nog meer verwachte groei van personenvervoer en handelsstromen. De economische principes blijven overeind. Wel komen er projecten bij: stad en milieu, aandachtsgebieden voor leefbaarheid op het platteland, waar is ruimte voor intensieve veehouderij, waar krijgt natuur en recreatie voorrang? En vooral: waar staan onze huizen en wie gaan die bouwen?

    Vinex betekent meer dan alleen wonen in buitenwijken. Het is een compleet beeld hoe Nederland kan worden ingericht. In 1994 wordt de definitieve nota door het parlement vastgesteld. Wat de directie van Leeflang heeft uitgedacht moet nu door andere ambtenaren worden omgezet in praktijk. Dat levert wel eens spanningen op, wanneer het “integrerende vermogen van het ontwerp” wordt losgelaten voor een meer pragmatische, sectorale benadering. Verkeer en Waterstaat pakt de Mainports en snelle spoorlijnen op, LNV de groene gebieden. VROM, provincies en gemeenten maken afspraken over de te ontwikkelen bouwlocaties. Vooral daarin wordt Vinex een ‘sterk merk’.

    Leeflang: “De marktbena­dering kwam pas met het derde kabinet Lubbers en de PvdA-en CDA-bewindspersonen Hans Alders en Enneüs Heerma. Er zat een wereld van verschil tussen de kabinetten waaronder we de Vierde Nota opstel­den en het kabinet waaronder we de Vinex inhoud gaven. Bij de Vinex kwa­men andere onderwerpen aan de orde in een andere ideologische context.”

    Land op de schop

    In totaal wonen nu driekwart miljoen Nederlanders op een Vinex-locatie. Hoewel er grootschalig is gebouwd, verschillen de woningen onderling veel meer dan in voorafgaande decennia. Ook zijn bestaande steden op de schop genomen: daar zijn nog eens vele duizenden woningen gebouwd, op oude haven- en industrieterreinen zoals de Kop van Zuid in Rotterdam of Céramique in Maastricht. De Betuwelijn, HSL-Zuid, Polderbaan en de Tweede Maasvlakte zijn aangelegd. Daarnaast krijgen onze grote rivieren meer ruimte en worden natuurgebieden verbonden in de ecologische hoofdstructuur.

    Leeflang is in 1997 van de Rijksplanologische Dienst naar Verkeer en Waterstaat vertrokken als directeur voor strategie en coördinatie. Daarna werkt hij bij het programma Andere Overheid aan bestuurlijke vernieuwing en als kwartiermaker rijksbrede strategische functie. Zelf opgeleid als ingenieur, houdt hij zijn nieuwe collega’s voor, dat de greep van de overheid op maatschappelijke processen beperkt is. Zijn drijfveren zijn: “vertrouwen op de kracht en visie van de mensen die het moeten doen. Steeds is de vraag: wat heeft de samenleving nodig en wat kan de overheid daaraan doen? Instituties zijn en blijven belangrijk maar voor de vitaliteit van de samenleving is het cruciaal dat daaraan worden toegevoegd netwerken die daar onderdoor, overlangs en doorheen gaan. Je moet met meerdere perspectieven kunnen leren omgaan.”

    Het motto van de Vinex was “Nederland in 2015, daar wordt nu aan gewerkt”. Hans Leeflang en wij gaan het zelf meemaken in het “Jaar van de Ruimte”.


     

    BRONNEN:

    Hans Leeflang:

    Interview themakanaal NL Later  http://www.nederlandlater.tv/articles/70/Hans_Leeflang

    Websites:

    Ruimtelijke ordening: http://www.ikcro.nl/geschiedenis_ro.htm 

    Vinex: http://www.platform31.nl/nieuws/vinex-revisited

    Jaar van de Ruimte:http://wiemaaktnederland.nl/

    Eo Wijers-stichting: www.eowijers.nl

    Literatuur
    Vinex! Een  morfologische  verkenning, H. Lörtzing e.a. (NAi, Rottterdam, 2006 ISB 90-5662-475-X)

    Atlas Vinex, J. Boeijenga en J. Mensink (Uitgeverij010, Rotterdam 2008, ISBN 9064505942)

    La Vie Vinex: leven in een nieuwbouwwijk, T. Heijmans (L.J. Veen, Amsterdam 2007 ISBN 9789020406351)

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers