Inloggen

Arie Keppler

    Martin Deinum
    • iedereen (publiek zichtbaar)
    Door Martin Deinum in de groep Ambtenarengeschiedenis! 1179 dagen geleden

    Arie Keppler

    Martin Deinum

     

    Persoonsgegevens:

    Geboren: Amsterdam, 15 oktober 1876

    Overleden: Amsterdam, 3 april 1941

    Opleiding: Civiele Techniek aan de Polytechnische school, Delft

    Onderdeel: Gemeentelijke Woningdienst Amsterdam

    Functie: directeur

     

    De woonomstandigheden van veel armen en arbeiders aan het begin van de 20ste eeuw kunnen rustig abominabel genoemd worden. In donkere, bouwvallige en ongezonde krotten zitten de mensen dicht opeengepakt tussen het vuil en het ongedierte. Ook in Amsterdam is dit alledaagse praktijk. De woningnood heeft vele oorzaken, zoals de groeiende bevolking, de dalende werkgelegenheid op het platteland en de economische opleving die een grote aantrekkingskracht op arbeiders uit de wijde omgeving heeft. Tel daarbij op de Belgische vluchtelingen die na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog naar Nederland kwamen en je hebt een woningtekort van bijbelse proporties. 

     

    Levensmissie

    De van een Duitse familie afstammende Arie Keppler is zeer begaan met het lot van de armen en de arbeiders. Tijdens zijn studie Civiele Techniek in Delft komt hij in aanraking met het socialisme en wordt overtuigd aanhanger. In 1905 wordt hij als volontair aangenomen bij de Amsterdamse dienst Bouw- en woningtoezicht. In 1908 komt hij in vaste dienst als inspecteur bouw- en woningtoezicht. Zijn levensmissie wordt het zorgen voor goede, betaalbare woningen voor iedere arbeider. 

     

    Tuindorpen

    Grote hulp daarbij is de in 1901 tot stand gekomen Woningwet. Deze maakt overheidsinmenging in de volkshuisvesting mogelijk en moet de bouw van goede woningen bevorderen. In 1910 krijgt Keppler een coôrdinerende rol in de bouw van woningwetwoningen in de Vogelbuurt in Amsterdam-Noord. Hij stelt voor om woningen in een tuinstadmodel te ontwerpen, met laagbouw in plaats van de gebruikelijke hoogbouw. Keppler stelt alles in het werk om de kostprijs van de woningen te drukken. Doordat de wijk ver buiten het centrum ligt zijn de grondprijzen hier veel lager dan in het centrum. Er wordt geëxperimenteerd met lichte, kostenbesparende constructies in de vorm van noodwoningen en semi-permanente woningen. De gemeente en het Rijk leggen ook geld bij en zo lukt het om een wijk te bouwen met betaalbare en goede arbeiderswoningen. Kerken en cafés zijn niet toegestaan in de tuindorpen, geheel naar het socialistisch ideaal.

     

    Familiebanden

    Ondertussen is Keppler in 1909 getrouwd met Josina Berdenis van Berkelom (1878-1984), zuster van de vrouw van gemeenteraadslid Floor Wibaut. Een paar jaar later wordt Wibaut wethouder van volkshuisvesting. Of de familiebanden hebben gezorgd voor de benoeming van Keppler tot directeur van de net opgerichte Gemeentelijke Woningdienst in 1915 is onduidelijk, boze tongen beweren van wel. In ieder geval krijgt Keppler door deze nieuwe positie nog veel meer invloed.  

     

    Uitbreiding

    Na de Eerste Wereldoorlog breidt het grondgebied van Amsterdam zich enorm uit en komt de bouw van woningen pas echt grootschalig op gang. De Stadionbuurt, Rivierenbuurt, Transvaalbuurt, Plan-West, Plan-Zuid en de tuindorpen Oostzaan, Buiksloterham en Watergraafsmeer komen allemaal tot stand onder Kepplers bezielende leiding. Hij is degene die bepaalt welke architecten er voor de woningbouwprojecten ingeschakeld worden. Zijn voorkeur voor de Amsterdamse School betekent een enorme stimulans voor deze architectuurstroming. De totstandkoming van de beroemde woningen van architect Michel de Klerk in de Spaarndammerbuurt is te danken aan Keppler.

     

    Betonbouw

    Is het gebruik van beton nu de normaalste zaak ter wereld bij woningbouw, in de jaren ’20 was dat heel anders. Huizen bestaan hoofdzakelijk uit baksteen. Baksteen is echter behoorlijk duur en Keppler wil op grote schaal experimenteren met het goedkopere beton. De woningen in tuindorp Watergraafsmeer worden grotendeels van beton opgetrokken. Hier dankt de buurt zijn bijnaam ‘Betondorp’ aan. Betondorp zou de eerste aanzet zijn voor de geïndustrialiseerde woningbouw die na de Tweede Wereldoorlog op gang komt. Door Kepplers inspanningen komt Amsterdam internationaal bekend te staan als voortrekker op het gebied van volkshuisvesting. 

     

    Enorme inzet

    Keppler inzet, werklust en energie zijn enorm. Hij schrijft een groot aantal publicaties en  artikelen over woningbouw voor verschillende tijdschriften. Hij is gemeentelijk commissaris voor alle woningbouwverenigingen en houdt in binnen- en buitenland lezingen op congressen over volkshuisvesting. Hij is één van de oprichters van het Nederlands Instituut voor Volkshuisvesting en Stedebouw en erelid en voorzitter van de vereniging Kunst aan het volk, een sociaal-democratische instelling om kunst aan de arbeider te brengen. In 1937 wordt Keppler het slachtoffer van een bezuinigingsmaatregel van de gemeente. Alle ambtenaren die zestig jaar worden, moeten met vervroegd pensioen. Verbitterd en verontwaardigd wordt hij ziek en overlijdt vier jaar later. 

     

    Eeerbetonen

    Het enorme belang van Keppler voor de sociale woningbouw in Amsterdam is nauwelijk te overschatten. Meer dan 30.000 woningen werden onder zijn leiding gebouwd. In 1955 wordt hij herdacht met een plaquette in het gebouw van de Gemeentelijke Woningdienst, een jaar later wordt het Arie Kepplerhuis geopend, een woningcomplex voor werkende echtparen. In 1999 wordt een bronzen borstbeeld van Keppler onthuld, aan het Aldebaranplein in tuindorp Oostzaan. Sinds 2001 wordt eens in de twee jaar de Arie Kepplerprijs uitgereikt voor bouwplannen met grote ruimtelijke kwaliteit in Noord-Holland. Allemaal eerbetonen aan de ambtenaar die zoveel heeft betekend voor de sociale woningbouw. 

     

    Literatuur:

    Frank Smit, Arie Keppler, woninghervormer in hart in nieren (Bussum 2001)

     

    J.W. Schot (red.) et al, Techniek in Nederland in de twintigste eeuw, deel 6, (Eindhoven, 2003)

     

    Biografisch woordenboek van het socialisme en de arbeidersbeweging in Nederland, lemma: Keppler, Arie (internet), http://socialhistory.org/bwsa/biografie/keppler 

    Martin Deinum

    Martin Deinum

    Wie ben ik

    Ambtenaar ruimtelijke ordening bij gemeente Purmerend, maar erg geïnteresseerd in geschiedenis. Op dit moment een studie Algemene Cultuurwetenschappen volgend, en al enige ervaring met het schrijven...

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers