Inloggen

Pieter Simon Hamel

    HansW
    • iedereen (publiek zichtbaar)
    Door HansW in de groep Ambtenarengeschiedenis! 1157 dagen geleden Reacties (3)

    Pieter Simon Hamel

    door Hans Walraven 

     

    Persoonsgegevens:

    Naam: Hamel, Pieter Simon

    Geboren: Breskens, 10 november 1845

    Overleden: Bendorf am Rhein (Duitsland), 13 oktober 1900

    Opleiding: Mulo en oefenschool (=pabo) 

    Overheidsdienst: Ministerie van Koloniën, Ministerie van Buitenlandse Zaken

    Functie: hulponderwijzer, viceconsul, consul, consul-generaal

     

    Inleiding

    De onderwijzer Pieter Simon Hamel kwam bij toeval in de consulaire wereld terecht. In 1869 vertrok de 23-jarige Zeeuw uit Nederland om hulponderwijzer te worden in Elmina, hoofdplaats van de Goudkust (huidig Ghana). Het was een hachelijk avontuur: blanken waren nauwelijks bestand tegen het tropische klimaat en ziektes als malaria, en aan de Goudkust waren Afrikaanse stammen in oorlog gekomen. Maar Hamel zag het als een unieke kans om vooruit te komen.

    In Elmina heeft hij amper voor de klas gestaan; op verzoek van de gouverneur was Hamel vooral als hoofd van de burgerlijke stand, als ontvanger van belastingen en als plaatsvervangend rechter in de weer. Toen Nederland drie jaar na zijn komst Elmina (en de andere forten) verkocht aan de Britten en een consulaat opende, bood het ministerie van Buitenlandse Zaken Hamel het viceconsulschap aan. Hij accepteerde. Het was het begin van een opmerkelijke loopbaan.

     

    Elmina

    De Goudkust bleef een onrustig gebied. In 1873, net een half jaar in functie, wist Hamel met gevaar voor eigen leven de Britten te waarschuwen dat er een aanval van vijandige Afrikaanse stammen op handen was. In Britse ogen was hij een held. In 1875 werd Hamel benoemd tot consul, vooral belast met de rekrutering van Afrikaanse mannen voor het KNIL en voor de plantages in Suriname. Omdat de Britten in die “negerwerving” een verkapte vorm van slavenhandel zagen, moest de consul voor de rekrutering uitwijken naar gebieden die niet onder Britse invloed stonden. Zo ondernam Hamel in 1877 een geheime missie naar het onbetreden binnenland van wat tegenwoordig Ivoorkust is, om een inlandse koning tot actieve medewerking aan de werving te bewegen. Een jaar later stond de rekruteringskwestie ook hoog op zijn agenda bij een bezoek aan Liberia. Hij was in dat land om een delicaat conflict tussen een Nederlandse handelsfirma en de Liberiaanse regering op te lossen, en slaagde daarin. De pogingen om Afrikaanse soldaten voor het KNIL te vinden liepen overigens overal op niks uit. Maar vanwege zijn onstuitbare inzet bevorderde de regering Hamel in 1878 op persoonlijke titel tot consul-generaal.

     

    Siam

    In 1880 werd Hamel naar het slecht functionerende consulaat in Bangkok (Siam, nu Thailand) gestuurd. Hij stelde snel orde op zaken en wist een uitstekende band met het Siamese hof op te bouwen. Er groeide zelfs een vriendschap tussen de koning en de voormalige Nederlandse onderwijzer. ‘Algemeen geacht en bemind, steunpilaar van den Hollandschen handel op Siam, daarbij iemand die te Bangkok grooten invloed op den loop van zaken uitoefent’, schreef een krant over de consul-generaal.

    Nederland was buitengewoon tevreden en verhoogde Hamels jaarwedde. Koning Chulalongkorn verleende hem de hoogste onderscheiding van het land, de Kroonorde van de Witte Olifant. Het was ook Hamel die Chulalongkorn ervan overtuigde dat een goede waterhuishouding in zijn waterrijke land cruciaal was voor de landbouw en dat Nederland veel ervaring met waterbeheersing had. De koning haalde jaren later de Nederlandse waterbouwkundige Homan van der Heide naar Siam; deze ontwierp een grootschalig systeem van irrigatiewerken en dammen in het binnenland. Ondanks geldgebrek, ruzie en bureaucratie werd een deel daarvan inderdaad uitgevoerd, op speciaal verzoek van de koning door Nederlandse ingenieurs.

     

    China

    Na het overlijden van zijn vrouw kreeg Hamel last van koortsaanvallen en depressies, en in 1887 werd hij doodziek naar Nederland teruggehaald. Drie jaar later was hij terug op het internationale toneel als consul-generaal in de Chinese havenstad Amoy (tegenwoordig Xiamen). Zijn hoofdtaak was het weer op gang brengen van de werving van Chinezen die op de tabaksplantages op Sumatra wilden werken. De Chinese overheid had geprobeerd deze “koeliewerving” te verhinderen door emigratie vanuit de grootste havensteden te verbieden. Hamels directe baas, de in Peking zetelende minister-resident Ferguson, liet alles op zijn beloop – of werkte Hamel zelfs tegen. Hamel had juist veel lol in dit politieke spel. Het lukte hem lokale en landelijke autoriteiten tegen elkaar uit te spelen en zo alternatieve emigratieroutes te openen. De Chinese regering haalde uiteindelijk bakzeil. In een paar jaar tijd steeg het aantal vertrokken koelies van zo’n 1000 per jaar naar 5000.

    In de zomer van 1892, na slechts twee jaren in China, kreeg hij twee beroertes vlak achter elkaar en was niet meer in staat zijn functie uit te oefenen. Terug in Europa belandde hij in een Duitse psychiatrische kliniek, waar hij in 1900 overleed, net geen 55 jaar oud.

     

    Slot

    Pieter Simon Hamel moet een van Neerlands beste diplomaten aan het eind van de negentiende eeuw zijn geweest. Hij had, volgens krantenartikelen en discussies in het parlement, alle eigenschappen die een consul nodig had: tact, volhardendheid, onkreukbaarheid en loyaliteit aan de Nederlandse belang. Op de een of andere manier is zijn naam in Nederland onder het stof der geschiedenis geraakt; in Groot-Brittannië is Hamel – vaak onder de naam Von Hamel! – nog steeds een voetnoot in studies over de Goudkust.

     

    Literatuur

    Michel R. Doortmont & Jinna Smit: Sources of the mutual history of Ghana and The Netherlands: an annotated guide to the Dutch archives relating to Ghana and West Africa in the Nationaal Archief, 1593-1960s. (Brill, 2007)

    Han ten Brummelhuis: Merchant, courtier and diplomat – A history of the contacts between The Netherlands and Thailand (De Tijdstroom, 1987)

    Patricia Tjiook-Liem: De rechtspositie der Chinezen in Nederlands-Indië 1848-1942 (Leiden University Press, 2009)

     

    Reacties

    Volgorde van reacties: Aantal: Automatisch laden:
      • Alexander van 't Hoff
        Alexander van 't Hoff 762 dagen geleden

        De connectie tussen Hendrick Hamel uit Gorinchem via zijn broer Frederik naar Pieter Simon Hamel lijkt inderdaad te bestaan.

        Ik doe er momenteel onderzoek naar en binnen een week heb ik de bevestiging die ik dan meteen door zal sturen.

        Groet

        Alex

         

        • HansW
          HansW 1157 dagen geleden

          Er is een idd een vage aanwijzing dat oudst traceerbare voorvader van Pieter Simon Hamel, Frederik Hamel, een zoon was van een broer van Hendrick Hamel. In de archieven is daar echter geen spoor van te vinden. Helaas. Het zou een mooi toeval zijn.

          • André Rodenburg
            André Rodenburg 1157 dagen geleden

            Interessant artikel over een man die ik nog niet kende. Is hij wellicht een nazaat van Hendri(c)k Hamel, onze eerste 'man in Korea'? http://nl.wikipedia.org/wiki/Hendrik_Hamel 

          Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers