Inloggen

Henk Gritter, de man achter de grondwet van 1983.

    Thomas Hessels
    • iedereen (publiek zichtbaar)
    Door Thomas Hessels in de groep Ambtenarengeschiedenis! 1077 dagen geleden

    HENK GRITTER, de man achter de Grondwet van 1983

     

    Naam: Hendrik (Henk) Gritter

     

    Geboren: Peize (Drenthe), 7 mei 1925

     

    Opleiding: Mulo B, staatsexamen Gymnasium A, Universiteit Leiden (Nederlands recht)

     

    Ambtelijke loopbaan: Raad van Arbeid Groningen, Ministerie van Sociale Zaken en Volksgezondheid,

     

    van 1968 tot 1986 Ministerie van Binnenlandse Zaken    (chef afdeling Grondwetszaken, na

     

    naamswijziging: Stafafdeling Constitutionele Zaken en Wetgevingsaangelegenheden)

     

    Onderscheidingen: Commandeur in de orde van Oranje-Nassau

     

     

    Het is 1967, er is behoefte aan nieuwe staatsrechtelijke structuren. Wie kent niet de iconische regenjasfilm met de nog jonge Hans van Mierlo, aanvoerder van een nieuwe politieke partij: D’66. De regering installeert een zware staatscommissie met als voorzitters voormalig minister-president Cals en staatsrechtdeskundige A.M. Donner, ambtelijk ondersteund door de afdeling Grondwetszaken van het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Vanaf 1968 is Henk Gritter chef van deze afdeling. Hij zal dat blijven tot het eind van zijn ambtelijke loopbaan, drie jaar na de totstandkoming van de nieuwe Grondwet in 1983.

     

    Wie is Henk Gritter? Geen specialist in staatsrechtelijke vraagstukken, wel een geroutineerd ambtenaar aan wie je zo’n belangrijk wetgevingsproject helemaal kunt toevertrouwen. Stapje voor stapje heeft hij zich opgewerkt van een eenvoudig Drents plattelandsmilieu naar het hart van de rechtsstaat en de Haagse politiek. Eerst de Muloschool (later Mavo geheten), dan in avondstudie de middelbare handelsschool, het gymnasium en de rechtenstudie. Zijn brood verdient hij aanvankelijk bij de Beetwortelsuikerfabriek in Hoogkerk en de Raad van Arbeid in Groningen, om in 1954 zijn geboortestreek te verlaten voor het Ministerie van Sociale Zaken en Volksgezondheid in Den Haag. Daar werkt hij mee aan de totstandkoming van de volksverzekeringswetten, tot zijn overstap naar Binnenlandse Zaken.

     

    Zijn eerste taak daar is de ondersteuning van de staatscommissie Cals/Donner. Een megaklus met veel vergaderingen, plenair en in subcommissies. Met straffe hand geeft Gritter leiding aan de groep juristen die daarin als adjunct-secretarissen optreden. In 1971 brengt de staatscommissie het eindrapport uit. Dan volgt de cruciale fase om de adviezen om te zetten in wetsvoorstellen, onder begeleiding van regeringscommissaris Simons. De drift tot grote staatsrechtelijke vernieuwingen blijkt dan al wel geluwd; de grondwetswijziging wordt vooral een proces om de Grondwet bij de nieuwe tijd te brengen.

     

    Voorzitter Donner in de laatste vergadering van de staatscommissie: “Als er verder iets van het rapport terecht komt, ligt het aan de heer Gritter. Als er niets van terecht komt, ligt het niet aan hem”.

     

    Gritter slaagt erin als chef Grondwetszaken de regie over het project inhoudelijk en procedureel goed in het spoor te houden. Hij laat zijn medewerkers samenwerken in een energiek en resultaat gericht collectief. Zelf verdedigt hij in ambtelijke overleggen de ambtelijke producten van ‘zijn’ medewerkers met grote overtuigingskracht, soms net zo lang tot de gesprekpartner het maar opgeeft. Steeds staat hem daarbij één basisgedachte voor ogen: het realiseren en in stand houden van de democratische rechtsstaat. De grondwetsherziening is voor hem een missie waarin hij zijn hart en zijn ziel legt.

     

    Gritter krijgt in de loop der tijd te maken met vijf kabinetten en ministers van verschillende politieke herkomst. Hij staat bekend als een overtuigd sociaal-democraat, maar in zijn werk is hij vóór alles loyaal aan zijn minister. Realisatie van het regeringsprogramma, daar gaat het hem om, daar is hij heel precies in. Er is dan ook steeds sprake van wederzijdse waardering tussen politicus en topambtenaar, zeker niet in de laatste plaats bij ministers van een andere politieke kleur dan de zijne.

     

    Henk Gritter realiseert dat de afdeling Grondwetszaken de status krijgt van algemeen adviseur in constitutionele aangelegenheden. Naast de hoofdactiviteit van de grondwetsherziening is dat een veelheid aan andere onderwerpen, zoals de regeling van het lidmaatschap van het Koninklijk Huis, de voorbereiding van een grondwet voor Suriname, de realisatie van een status aparte voor Aruba, staatsrechtelijke vragen bij kabinetsformaties en grondrechten van burgers. Over al deze onderwerpen waakt hij met zorg. Zo kijkt hij nauwkeurig de agenda na van de ministerraad op punten die de aandacht van zijn afdeling verdienen.

     

    In 1983 komt zijn finest moment: de herziene Grondwet treedt in werking! Spraakmakend is daarin het eerste hoofdstuk over grondrechten, met statig vooraan het nieuwe artikel 1: “Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht, of op welke grond dan ook, is niet toegestaan”. Deze tekst staat gebeiteld in een meterslange stenen zitbank naast het gebouw van de Tweede Kamer. Ongetwijfeld is Henk Gritter er met genoegen een keertje op gaan zitten.

    Belangrijke veranderingen met de Grondwet 1983

    Nieuwe klassieke grondrechten: bescherming van burgers tegen discriminatie, onaantastbaarheid van de persoonlijke levenssfeer en het menselijk lichaam.

    Opneming sociale grondrechten: verplichting voor de overheid om werkgelegenheid, bestaanszekerheid en een schoon milieu te bevorderen.

    Verlaging leeftijd passief kiesrecht naar 18 jaar.

    Gelijktijdige verkiezing van alle Eerste Kamerleden voor vier jaar.

    Kiesrecht voor de gemeenteraden voor inwoners die geen Nederlander zijn.

     

    Thomas Hessels

     

    Bronnen:

    Dit profiel is gebaseerd op een tekst van mr. C. Borman, destijds plaatsvervangend chef van de afdeling Grondwetszaken en als zodanig de naaste medewerker van Henk Gritter.

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers