Inloggen

De Rotterdamse Singels en de stallen van Augias: Willem Nicolaas Rose

I Persoonsgegevens

 

 

Achternaam: Rose

Voornamen: Willem Nicolaas

Geboorteplaats: Cheribon

Geboortedatum: 8 januari 1801,

Plaats van overlijden: Den Haag

Datum van overlijden: 9 oktober 1877

Opleiding: bouwkunde

Woonplaats: divers

Naam of namen van de overheidsdienst(en) waar betrokkene werkzaam was:

  • Koninklijke Militaire Academie
  • Gemeente Rotterdam
  • Rijk

Functie(s) van betrokkene bij de overheidsdienst(en):

  • Genieofficier
  • Docent Bouwkunde
  • Stadsarchitect
  • Ingenieur-adviseur
  • Rijksbouwmeester

 

 

II. Tekstgedeelte

Willem Nicolaas Rose: vergeten stedenbouwkundig pionier

De gemeente Rotterdam kampte rond 1839 met grote stedelijke problemen. De stad groeide uit zijn voegen, de 80.000 inwoners leefden boven op elkaar. Rotterdam stonk, was vervuild en overbevolkt, zoals veel Nederlandse steden. Er was behoefte aan alles: voorzieningen, nieuwe havens, woningen en scholen. Het stadsbestuur had daarom ook behoefte aan een bouwkundige met een gedegen opleiding en kennis, maar vooral aan iemand met ervaring in de bouwkundige praktijk. Als je in die tijd zo’n man zocht, kwam je al snel terecht bij het leger, bij de militairen van de genie. Daar vonden zij Willem Nicolaas Rose; WN voor vrienden.

 

Rose was geboren in Cheribon in Nederlands Indië, alwaar zijn vader resident was. In 1808 keerde het gezin terug naar Nederland en de kleine Willem woonde in Wijhe, Groningen en Arnhem. Na zijn eindexamen wordt hij kadet der genie aan de militaire school in Delft, waarna hij als militair bouwt aan verschillende vestingwerken in de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden. In 1838 aanvaardt hij een positie als docent bouwkunde aan Koninklijke Militaire Academie in Breda, maar dat zal een korte aanstelling blijken. De gemeente Rotterdam ziet in hem hun nieuwe stadsarchitect. In 1839 verlaat hij met de rang van kapitein de dienst en gaat aan de slag in Rotterdam.

 

De transformatie van Rotterdam

Zoals gezegd: Rotterdam is een bende. Een ware stal van Augias. Rose mest deze uit als een ware Hercules. In een periode van twintig jaar bouwt hij meer dan 150 gebouwen en geeft hij een impuls aan de leefbaarheid van deze stad. Dat doet hij onder meer door de bouw van een groot ziekenhuis: het Coolsingelziekenhuis. Met dit gebouw introduceert hij de Rondbogenstijl van de Duitse architect Karl Friedrich Schinkel (1781-1841) in Nederland. Deze stijl is ernstig en deftig. Het gebouw was wit, voorzien van verwarming en het heeft de eerste lift van Rotterdam. Het geldt in die tijd als een waar publiek paleis waarin de arme inwoners van Rotterdam terecht kunnen voor medische verzorging. Het staat in die tijd te boek als het modernste ziekenhuis van heel Europa en daarmee waarschijnlijk van de gehele wereld. Maar Rose bouwt meer; denk aan scholen, woningen, een krankzinnigengesticht, zelfs een feestzaal waarvan de akoestiek wordt geroemd door de grote Franz List.

 

Infrastructurele verbeteringen

Rose beperkt zich niet tot gebouwen. Ook infrastructurele voorzieningen van de stad pakt hij aan. Hij legt zich toe op het verbeteren van de verkeersinfrastructuur en het creëren van voldoende kaden voor de toenemende scheepvaart. Hij laat een groot deel van de houten ophaalbruggen vervangen door ijzeren basculebruggen. Niet alleen het gebruik van ijzer, maar ook de vormgeving en rijke ornamentatie maakten de bruggen tot een zeer kenmerkend onderdeel van het nieuwe stadsbeeld. Een cholera-epidemie is de aanleiding om te komen tot het roemrijke Waterproject, compleet met singels, parken, het dempen van sloten en het aanleggen van riolering en drinkwatervoorziening. Het is duidelijk dat Rose meer is dan architect van op zichzelf staande gebouwen; hij is een stedenbouwer van formaat.

 

In opspraak

De aanpak van de infrastructurele werken zal uiteindelijk ook het keerpunt vormen in zijn carrière. De toepassing van een nieuwe, goedkopere techniek bij de aanleg van een nieuwe kade bij de Boompjes blijkt een fiasco. Er worden geen palen gebruikt, maar basaltblokken als fundering. De kade stort in 1854 in en twee onderzoeken door de gemeenteraad volgen. Rose wordt uiteindelijk in 30 juni 1855 eervol ontslagen als stadsarchitect, maar 1 juli 1855 aangenomen als ingenieur der plaatselijke werken met een proeftijd van drie jaar. Wel moet hij zijn dienstwoning verlaten.

 

In 1858 wordt hij benoemd tot bouwmeester van ’s Rijks gebouwen. Het woekeren met de beschikbare middelen zou hem in die functie nog twee keer opbreken. Zijn ontwerpen voor het ministerie van Koloniën en voor Hoge Raad aan het Plein in Den Haag kregen veel kritiek van vakgenoten. Ook zijn keuze om in 1861 de houten dakconstructie van de Ridderzaal te vervangen voor een metalen constructie staat te boek als een kapitale blunder. Hij dateerde de overkapping verkeerd; deze bleek veel ouder dan gedacht, zelfs van middeleeuwse oorspong.

 

Wat resteert

Rose was niet bang voor het experiment, gebruikte nieuwe stijlen, benutte nieuwe methode en materialen. Dat bracht veel succes en resultaat, ook enkele grote mislukkingen. Het was een ambtenaar met ambitie, visionair, een zelfstandig denker met een eigen koers, die open stond voor nieuwe ideeën. Dat had ook een schaduwkant: hij was ook solistisch en eigenwijs. Toch was hij zeker ook geliefd en niet alleen door zijn werk, maar ook als persoon. Veel van zijn werk in Rotterdam is verloren. Door het Duitse bombardement van Rotterdam in 1940 resteert slechts nog een gebouw van Rose: een schooltje aan de Schiedamse Singel met een onderwijzerswoning. Toch is er wel degelijk sprake van een imposante erfenis. In twintig jaar heeft hij Rotterdam gemoderniseerd van een stad met een zeventiende-eeuwse opzet, naar een stad met moderne voorzieningen voor de gehele bevolking.

 

 

III. Vermelding van publicaties en bronnen

Hetty E.M. Berens, W.N. Rose 1801-1807. Stedenbouw, civiele techniek en architectuur, (Rotterdam 2001)

Youtube, RTV Rijmond Extra; Rotterdammers van formaat aflevering 6: Willem Nicolaas Rose

 

Rob van Daal

Rob van Daal

Wie ben ik

Ik ben Rob van Daal, bestuurskundige en werkzaam bij de gemeente Haarlemmermeer als manager Staf Bestuur & Directie. Ik schrijf regelmatig recensies voor o.m. Openbaar Bestuur en VNG magazine....

Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers